Vitens geeft aan dat de gemiddelde hardheid van Nederlands drinkwater rond 8 °dH ligt. Zeer hard drinkwater komt in Nederland niet voor, omdat drinkwaterbedrijven het water waar nodig al centraal ontharden. 

Let op: niet ieder apparaat dat als waterontharder wordt verkocht, maakt het water daadwerkelijk zachter. Er is verschil tussen:

• Waterontharders, die de hoeveelheid calcium en magnesium in het water verminderen
• Waterconditioners, die calcium en magnesium in het water laten maar de vorming van kalkaanslag proberen te beperken
• Andere systemen waarvan de geclaimde werking niet of onvoldoende is aangetoond.

• Waterontharder met ionenwisseling
  Een ionenwisselaar is een bewezen methode om water daadwerkelijk zachter te maken. In het apparaat zitten harskorrels. Calcium- en magnesiumionen uit het water worden uitgewisseld tegen natriumionen. Hierdoor neemt de waterhardheid af.
  Na verloop van tijd moet het hars worden geregenereerd met zout. Daarbij ontstaat spoelwater dat via het riool wordt afgevoerd. Afhankelijk van het apparaat gebeurt het regenereren bijvoorbeeld op basis van de hoeveelheid gebruikt water.
  Een ionenwisselaar heeft ook nadelen. Er is zout en spoelwater nodig en het natriumgehalte van het water neemt toe. Ook vraagt het apparaat goed beheer en onderhoud. Vitens wijst erop dat bij onvoldoende onderhoud onder andere bacteriegroei en problemen met geur of smaak kunnen ontstaan. Voor mensen die om medische redenen een natriumarm dieet volgen, kan het hogere natriumgehalte een aandachtspunt zijn.
   
• Kalkconditioners, bijvoorbeeld TAC
  Er zijn ook systemen die het water niet ontharden, maar bedoeld zijn om kalkaanslag te verminderen. Een voorbeeld is TAC: Template Assisted Crystallization.
  Bij TAC blijven calcium en magnesium in het water. De waterhardheid in °dH wordt dus niet lager. Het water stroomt langs speciaal materiaal dat de vorming van microscopische kalkkristallen stimuleert. Het doel hiervan is dat de kalk zich minder gemakkelijk als harde laag op oppervlakken en in apparatuur afzet.
  TAC is geen 'vitalisatie' en is ook niet hetzelfde als een eenvoudig magnetisch antikalkapparaat. Voor TAC bestaat onafhankelijk onderzoek. In onderzoek van de WateReuse Association</WateReuse Association> werd bij de onderzochte TAC-technologie onder gecontroleerde omstandigheden een vermindering van kalkafzetting van meer dan 88% gemeten. Dit bewijst echter niet dat ieder product dat TAC toepast dezelfde prestaties levert. 
  Bij het TAC-proces wordt normaal gesproken geen antikalkchemicalie aan het drinkwater gedoseerd. Het water staat wel in contact met het gebruikte materiaal. Daarom moet ook bij een TAC-systeem worden gecontroleerd of het product en de gebruikte materialen aantoonbaar geschikt zijn voor contact met drinkwater. 
   
• Systemen met polyfosfaat
  Bij sommige systemen stroomt het drinkwater door een patroon waaruit een kleine hoeveelheid polyfosfaat aan het water wordt afgegeven. Polyfosfaat verlaagt de waterhardheid niet, maar is bedoeld om kalkafzetting te beïnvloeden.
  Dit verschilt van TAC. Bij TAC wordt geen antikalkchemicalie gedoseerd. Bij een polyfosfaatsysteem wordt daadwerkelijk een stof aan het water toegevoegd.
  Het gebruik van chemicaliën voor de behandeling van drinkwater is aan regels gebonden. Het is daarom te algemeen om te stellen dat polyfosfaat altijd verboden is voor drinkwater. Van belang is of het betreffende middel, het apparaat en de toepassing voldoen aan de Nederlandse eisen. Het RIVM verwijst hiervoor onder andere naar de Drinkwaterwet, het Drinkwaterbesluit en de Regeling materialen en chemicaliën drink- en warm tapwatervoorziening. 
  Gebruik een dergelijk systeem daarom alleen als aantoonbaar is dat het product voor de betreffende toepassing in drinkwater geschikt en toegestaan is.
   
• Magnetische en elektronische systemen
  Er worden ook apparaten aangeboden die met een magneet of elektromagnetisch veld zouden voorkomen dat kalk zich afzet.
  De werking daarvan is minder overtuigend aangetoond dan die van ionenwisseling en TAC. In onafhankelijk vergelijkend onderzoek presteerden elektromagnetische systemen bij het verminderen van kalkafzetting aanzienlijk minder goed dan de onderzochte TAC- en ionenwisselsystemen.
  Wees daarom kritisch op claims dat een eenvoudig magnetisch of elektronisch apparaat dezelfde prestaties levert als een bewezen waterontharder of kalkconditioner.
   
• Vitaliseren van water
  Er worden ook apparaten verkocht voor het 'vitaliseren' van drinkwater. Daarbij wordt bijvoorbeeld beweerd dat water een andere structuur, energie, trilling of 'natuurlijke' toestand krijgt. Aanbieders gebruiken hiervoor onder andere begrippen als het herstellen van de 'oorspronkelijke blauwdruk' of 'levensenergie' van water. 
  Water vitaliseren moet niet worden verward met ionenwisseling of TAC. Bij ionenwisseling en TAC kan met fysische en chemische metingen worden onderzocht wat er met de waterhardheid of kalkafzetting gebeurt. Voor verdergaande claims over het 'vitaliseren' van water is geen vergelijkbare wetenschappelijke onderbouwing aangetroffen.

Toelichting: 1 °dH komt overeen met ongeveer 0,178 mmol/l en 17,8 mg/l calciumcarbonaat (CaCO₃). De aanduidingen 'zeer zacht' tot 'zeer hard' zijn geen wettelijk vastgelegde klassen. 

Bij centrale ontharding geldt voor drinkwater een ondergrens van 1 mmol/l, wat overeenkomt met ongeveer 5,6 °dH. Deze ondergrens betekent niet dat al het Nederlandse drinkwater van nature minimaal 5,6 °dH moet zijn. Van nature zachter water kan voorkomen. 

Controleer bij je waterbedrijf hoe hard het drinkwater op jouw adres is voordat je een waterontharder of ander antikalksysteem aanschaft.

[[afb: _filestore_si_92477_882_92496_Hardheid+drinkwater+2020.png_etag=fb32749b9f7eae4b4419a0b1fc9c7dba]]

Afbeelding 1: Hardheid Nederlands drinkwater 2021 (bron: Vewin)

Een waterbedrijf levert drinkwater dat aan wettelijke kwaliteitseisen voldoet. Plaats je daarna een waterontharder, filter, conditioner of ander waterbehandelingsapparaat, dan voeg je zelf een extra onderdeel toe aan de drinkwaterinstallatie.

Dat hoeft niet automatisch tot problemen te leiden, maar het apparaat kan wel invloed hebben op de kwaliteit van het water.

Materialen of filtermedia kunnen met het drinkwater in contact komen, filters kunnen vervuild raken en bij onvoldoende onderhoud kunnen bacteriën groeien. Een apparaat kan daarnaast de chemische samenstelling van het water veranderen of stoffen aan het water toevoegen. Vitens waarschuwt daarom dat aanvullende behandeling van drinkwater thuis niet automatisch betekent dat de kwaliteit beter wordt. 

Het RIVM wijst er bovendien op dat materialen en chemicaliën die bij drinkwater worden toegepast aan strenge eisen moeten voldoen. Verkeerde materialen kunnen stoffen afgeven of indirect de groei van bacteriën bevorderen.

De Waterwerkbladen stellen als uitgangspunt dat een drinkwaterinstallatie zo moet worden aangelegd, gebruikt en onderhouden dat onder andere de fysische, chemische en microbiologische kwaliteit van het water gewaarborgd blijft.

Kies bij voorkeur voor een product waarvan aantoonbaar is dat het geschikt is voor toepassing in een Nederlandse drinkwaterinstallatie.

Voor producten die met drinkwater in contact komen, beoordeelt Kiwa Nederland B.V. onder meer de wettelijke hygiënische aspecten. Als een product aan de daarvoor geldende eisen voldoet, kan daarvoor bijvoorbeeld het Kiwa Water Mark worden verleend. Het RIVM vermeldt dat Kiwa Nederland B.V. de certificerende instantie is waarvan het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat de betreffende kwaliteitsverklaringen erkent.

Let op: er bestaan verschillende Kiwa-certificaten en kwaliteitsverklaringen. Alleen de vermelding 'Kiwa' of een Kiwa-logo zegt daarom niet automatisch dat het volledige apparaat geschikt is voor de betreffende toepassing in een drinkwaterinstallatie.

Controleer daarom:

• het exacte certificaat of de kwaliteitsverklaring;
• of deze geldt voor het betreffende merk en typenummer;
• waarop de certificering betrekking heeft;
• of de verklaring nog geldig is.

Ook een buitenlandse certificering is niet automatisch gelijkwaardig aan een voor de Nederlandse situatie erkende kwaliteitsverklaring. Zo gaat NSF/ANSI/CAN 61 over de gezondheidseffecten van materialen en componenten die met drinkwater in contact komen. Zo'n certificaat bewijst op zichzelf bijvoorbeeld niet dat een antikalksysteem daadwerkelijk een bepaald percentage kalkaanslag voorkomt

• 1. Controleer eerst de waterhardheid
  Kijk bij je waterbedrijf hoe hard het water op jouw adres is. Bij relatief zacht water is de mogelijke winst van een waterontharder beperkt. Nederlandse drinkwaterbedrijven ontharden het water waar nodig al voordat het bij de consument wordt geleverd.
• 2. Bepaal wat je wilt bereiken
  Wil je daadwerkelijk zachter water, dan heb je een techniek nodig die calcium en magnesium vermindert, bijvoorbeeld ionenwisseling.
  Wil je vooral harde kalkaanslag verminderen, dan kan een conditioner zoals een aantoonbaar goed werkend TAC-systeem een alternatief zijn zonder de hardheid van het water te verlagen.
• 3. Controleer de geschiktheid voor drinkwater
  Een apparaat kan goede prestaties tegen kalkaanslag leveren, maar dat betekent niet automatisch dat alle materialen geschikt zijn voor permanent contact met drinkwater.
  Vraag daarom naar een geldige en voor het specifieke product toepasselijke kwaliteitsverklaring en controleer deze. 
• 4. Zorg voor een veilige aansluiting
  Een aangesloten toestel mag de eigen drinkwaterinstallatie en het openbare drinkwaternet niet verontreinigen. Afhankelijk van het toestel kan een terugstroombeveiliging nodig zijn. De toepasselijke voorschriften zijn uitgewerkt in NEN 1006 en de Waterwerkbladen. Laat de installatie daarom bij voorkeur door een deskundige installateur uitvoeren. De Waterwerkbladen gelden als nadere uitwerking van de eisen voor Nederlandse drinkwaterinstallaties. 
• 5. Onderhoud het apparaat
  Filters, hars en andere materialen kunnen na verloop van tijd vervuild raken. Bij onvoldoende onderhoud kan bacteriegroei ontstaan en kan de drinkwaterkwaliteit verslechteren.
  Volg daarom de onderhoudsvoorschriften van de fabrikant en vervang filters en andere onderdelen op tijd. [vitens.nl], [vitens.nl]
• 6. Houd rekening met drukverlies
  Een ontharder, filter, conditioner en terugstroombeveiliging veroorzaken weerstand in de leiding. Daardoor kunnen de beschikbare waterdruk en de hoeveelheid water die uit kraan of douche komt afnemen. Vitens noemt bij een traditionele waterontharder bijvoorbeeld een mogelijke drukverlaging.
• 7. Controleer de voorschriften van apparaten
  Controleer bij een cv-ketel, warmtepomp, boiler, kokendwaterkraan of andere apparatuur of de fabrikant eisen stelt aan de waterhardheid en samenstelling van het water. Een te lage hardheid of gewijzigde watersamenstelling kan buiten de voorschriften van de fabrikant vallen.
• 8. Let op natrium bij ionenwisseling
  Bij ionenwisseling worden calcium- en magnesiumionen uitgewisseld tegen natriumionen. Daardoor stijgt het natriumgehalte van het drinkwater. Dit kan vooral relevant zijn voor mensen die op medisch advies een natriumarm dieet volgen.